Το Ψαλτήριο στις ιερές ακολουθίες (Τέταρτο μέρος)

Το Ψαλτήριο στις ιερές ακολουθίες (Τέταρτο μέρος)

Το Ψαλτήριο είναι το βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, το οποίο περιέχει του ψαλμούς του Δαβίδ και άλλων ποιητών. Το βιβλίο αυτό ανέκαθεν χρησιμοποιόταν ευρύτατα στις ιερές ακολουθίες, εξακολουθεί δε να χρησιμοποιείται και σήμερα κατά τρεις τρόπους.

1.-Σε κάθε ακολουθία του Νυχθημέρου υπάρχουν ορισμένοι ψαλμοί, οι οποίοι αναγινώσκονται ή ψάλλονται κάθε φορά που τελείται αυτή η ακολουθία. Οι ψαλμοί αυτοί έχουν έτσι επιλεγεί ώστε να έχουν σχέση με το θέμα της ακολουθίας ή την ώρα κατά την οποία αυτή τελείται. Π.χ. στον Εσπερινό αναγινώσκεται ο 103ος ψαλμός, στον οποίο περιέχεται ο στίχος: «Ο ήλιος έγνω την δύσιν αυτού, έθου σκότος και εγένετο νυξ». Στο Απόδειπνο ο 4ος ψαλμός, ο οποίος τελειώνει με τη φράση: «Εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω, ότι Συ, Κύριε, κατά μόνας επ’ ελπίδι κατώκισάς με». Στον Όρθρο ο 62ος , ο οποίος αρχίζει με τις λέξεις: «Ο Θεός, ο Θεός μου προς σε ορθρίζω» κ.τ.λ. Οι σταθεροί αυτοί ψαλμοί βρίσκονται στο Ωρολόγιο στις αντίστοιχες ακολουθίες.

2.-Παράλληλα στον Εσπερινό και τον Όρθρο προβλέπεται η ανάγνωση ολόκληρου του Ψαλτηρίου κατά σειράν, ώστε αυτή να ολοκληρώνεται κάθε εβδομάδα, κατά δε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή δυο φορές μέσα στην εβδομάδα. Η κατά σειράν ανάγνωση του Ψαλτηρίου καλείται στιχολογία του Ψαλτηρίου. Γι’ αυτό το σκοπό το Ψαλτήριο διαιρείται σε είκοσι τμήματα τα οποία ονομάζονται καθίσματα. Στους ενοριακούς ναούς η στιχολογία του Ψαλτηρίου παραλείπεται. Μόνο στη Λειτουργία των Προηγιασμένων αναγινώσκεται το ιη΄ κάθισμα και μερικές φορές το α΄ κάθισμα στον Εσπερινό του Σαββάτου.

3.-Στις ιερές ακολουθίες τέλος ψάλλονται ψαλμικοί στίχοι κατ’ εκλογήν ως προκείμενα, αντίφωνα, εισοδικά, αλληλουϊάρια και κοινωνικά. Οι στίχοι αυτοί είναι υπολείμματα ψαλμών οι οποίοι κάποτε ψάλλονταν ολόκληροι.

Το Προκείμενον είναι στίχος ψαλμικός, ο οποίος συνήθως ψάλλεται τρεις φορές, ενώ προ της τελευταίας επαναλήψεως απαγγέλλεται άλλος ψαλμικός στίχος προερχόμενος κατά κανόνα από τον ίδιο ψαλμό. Προκείμενα ψάλλονται πάντοτε στον Εσπερινό μετά το «Φως ιλαρόν», στη Λειτουργία πριν από τον Απόστολο και στον Όρθρο όταν πρόκειται να αναγνωσθεί Ευαγγέλιο.

Τα Αντίφωνα είναι ομάδες τριών ή τεσσάρων ψαλμικών στίχων και ψάλλονται στην αρχή της Θείας Λειτουργίας μετά τα Ειρηνικά. Υπάρχουν ανά τρία Αντίφωνα για τις Κυριακές, για τις καθημερινές εορτές αγίων και για τις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές. Οι στίχοι είναι διαλεγμένοι κατάλληλα για κάθε εορτή και μετά από κάθε στίχο ψάλλεται το εφύμνιον. Στο πρώτο Αντίφωνο το «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς», στο δεύτερο το «Σώσον ημάς, Υιέ Θεού, ο αναστάς εκ νεκρών («ο εν αγίοις θαυμαστός» στις εορτές αγίων ή κάποιες άλλες καταλήξεις στις δεσποτικές εορτές) ψάλλοντάς σοι Αλληλούια», και στο τρίτο Αντίφωνο το απολυτίκιο της Κυριακής ή της εορτής.

Το Εισοδικόν είναι ψαλμικός στίχος που ψάλλεται ευθύς μετά την Είσοδο του Ευαγγελίου κατά τη Θεία Λειτουργία με το εφύμνιο «Σώσον ημάς, Υιέ Θεού,…» και τη χαρακτηριστική κατάληξη της εορτής.

Το Αλληλουϊάριον είναι ψαλμικοί στίχοι που απαγγέλλονται μεταξύ του Αποστόλου και του Ευαγγελίου και μετά από κάθε στίχο ψάλλεται ως εφύμνιον τρεις φορές το Αλληλούϊα. Σήμερα συνήθως παραλείπονται οι στίχοι και μόνο το Αλληλούϊα ψάλλεται τρεις φορές.

Τέλος το Κοινωνικόν είναι ψαλμικός στίχος με εφύμνιον που ψάλλεται κατά την ώρα της θείας κοινωνίας.

(Συνεχίζεται)

Για να διαβάστε τα υπόλοιπα άρθρα της ενότητας «Εισαγωγή στην Ορθόδοξη Θεία Λατρεία» πατήστε εδώ
Κοινοποίηση άρθρου:
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook
Google+
https://www.agiospatrokosmas.gr/2017/07/21/to-psaltirio-stis-ierew-akolouthies/
Twitter